Anasayfa › TÜRKÇE

TÜRKÇE

1 - Ses Bilgisi

· AnonymousBomb · 👁 43 okunma
İçindekiler 19
  1. Bölüm 1 — Ünlülerle İlgili Ses Olayları
  2. 1. Giriş: Türkçedeki Sesler
  3. 2. Ünlü Daralması
  4. 3. Ünlü Değişimi
  5. 4. Ünlü Düşmesi
  6. 5. Ünlü Aşınması
  7. 6. Ünlü Türemesi
  8. Bölüm 1 Özeti
  9. Bölüm 2 — Ünsüzlerle İlgili Ses Olayları
  10. 7. Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi)
  11. 8. Ünsüz Yumuşaması (Ünsüz Değişimi)
  12. 9. Ünsüz Düşmesi
  13. 10. Ünsüz Türemesi (Ünsüz İkizleşmesi)
  14. 11. N–M Değişimi (N–B Çatışması)
  15. 12. Kaynaştırma Ünsüzleri
  16. 13. Ulama
  17. 14. Büyük Ünlü Uyumu (BÜU)
  18. 15. Küçük Ünlü Uyumu (KÜU)
  19. Bölüm 2 Özeti

Bölüm 1 — Ünlülerle İlgili Ses Olayları

1. Giriş: Türkçedeki Sesler

Ses bilgisinden sınavda genelde 1 soru gelir. TYT'de son iki yıl sorulmadı ama bu sorulmayacağı anlamına gelmez. Ses olaylarını çözmek için önce seslerin özelliklerini bilmek gerekir. Ayrıca ses bilgisi kuralına uymamak aynı zamanda bir yazım yanlışıdır.

Alfabe: 29 harf = 8 ünlü + 21 ünsüz

  • Ünlüler (sesli): a, e, ı, i, o, ö, u, ü
  • Ünsüzler (sessiz): b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z

Ünlülerin özellikleri

ÖzellikÜnlülerAkılda tutma ipucu
Kalına, ı, o, uNoktasızlar
İncee, i, ö, üe + üstü noktalılar
Düza, e, ı, iDudak yuvarlanmaz
Yuvarlako, ö, u, üDudak yuvarlanır
Genişa, e, o, öAğız geniş açılır
Darı, i, u, üAğız az açılır

Geniş/dar ayrımı özellikle önemli: ünlü daralması doğrudan buna dayanır.

Ünsüzlerin özellikleri

ÖzellikÜnsüzlerNot
Sertf, s, t, k, ç, ş, h, p"FıSTıKÇı ŞaHaP" — ünsüz benzeşmesinde kullanılır
YumuşakGeriye kalan ünsüzler
Süreklif, s, ş, h, ğ, j, l, m, n, r, v, y, zSes uzatılabilir
Süreksizp, ç, t, k, b, c, d, gSes patlayarak çıkar

2. Ünlü Daralması

Fiilin sonu a / e geniş ünlüsüyle bitiyorsa ve üzerine -yor eki gelirse, bu a / e dar ünlülerden birine (ı, i, u, ü) dönüşür. En çok soru gelen olay budur: ya doğrudan cevap olur ya da mutlaka şıklarda yer alır.

Yöntem: Kelimeyi görünce hemen mastar haline aç. "Başlıyor" → başla-mak → başla + yor → başlıyor. Sondaki a, ı'ya daralmış. Mastar, fiilin -mak / -mek ekli halidir, yani fiilin sözlükte geçtiği hali: gelmek, başlamak, izlemek, demek gibi. Bu ekler fiile "yapma işi" anlamı katar. "mastar haline aç" diye kastedilen şu: kelimeyi sonuna -mak / -mek koyup fiil köküne geri götürüyorsun, sonra o kökün hangi harfle bittiğine bakıyorsun. başlıyor → başlamak → kök "başla-", sonu a ile bitiyor. -yor gelince a, ı'ya dönmüş, yani daralma var. seviyor → sevmek → kök "sev-", sonu v ile bitiyor. Ortadaki i dışarıdan gelmiş, yani daralma yok. Kısacası mastar burada bir kontrol aracı. Mastardan -mak / -mek'i atınca kalan kök a ya da e ile bitiyorsa ve üzerine -yor gelmişse, ünlü daralması vardır.

a) -yor ekinin daraltıcı etkisi

Fiil kökü-yor almış haliDaralma
başla-başlıyora → ı
oyna-oynuyora → u
planla-planlıyora → ı
izle-izliyore → i
gözle-gözlüyore → ü
de-diyore → i
kokla-kokluyora → u
sakla- / dile-saklıyor / diliyora → ı, e → i
kutla- / bekle- / ağla-kutluyor / bekliyor / ağlıyora → u, e → i, a → ı

b) Olumsuzluk eki -ma / -me + -yor

Olumsuzluk eki -ma / -me'dir (-mı / -mi soru ekidir, karıştırma). Olumsuzluk ekinden sonra -yor geliyorsa kesinlikle daralma vardır — fiilin sonunun a/e ile bitip bitmemesi önemli değil.

  • gel-me-yor → gelmiyor
  • sev-me-yor → sevmiyor
  • bil-me-yor → bilmiyor
  • yaz-ma-yor → yazmıyor

c) Daralma OLMAYAN durumlar (tuzak!)

Fiilin sonu ünsüzle bitiyorsa -yor geldiğinde araya yardımcı (bağlayıcı) ünlü girer. Bu bir dönüşüm değil, dışarıdan gelen sestir → daralma yok.

Fiil-yor almış haliNeden daralma yok?
sev-seviyor"seve-" diye bir fiil yok; i yardımcı ünlü
bak-bakıyorı yardımcı ünlü
dur-duruyor"dura-" diye fiil yok
geç-geçiyor"geçe-" diye fiil yok
üz- / yüz-üzüyor / yüzüyorü yardımcı ünlü

Karşılaştır: seviyor (daralma yok) ↔ sevmiyor (daralma var, olumsuzluk eki yüzünden).

d) Y kaynaştırma sesinin daraltıcı etkisi

Daralmayı ararken sadece -yor'a bakma. de- ve ye- fiillerine y ile başlayan ek gelince e, i'ye daralır.

  • de- → diyen, diye, diyelim, diyecek
  • ye- → yiyen, yiyelim, yiyince, yiyip
  • ne + ye → niye

"Dimek" ya da "yimek" diye fiil yoktur; fiiller demek ve yemek'tir, bu yüzden bu örneklerde daralma vardır.

İstisna: deyip ve deyince sözcüklerinde daralma yoktur. "Diyip / diyince" yazmak hem kural ihlali hem yazım yanlışıdır.

3. Ünlü Değişimi

Türkçede ünlü değişimi yalnızca iki sözcükte vardır: ben ve sen (1. ve 2. tekil kişi zamirleri). Yönelme hal eki (-a/-e) alınca e, a'ya dönüşür.

  • ben + e → bana
  • sen + e → sana

Bazı kaynaklarda ve soru köklerinde "kökte ünlü değişimi" olarak da geçer; aynı şeydir, çünkü ben ve sen zaten kök halindedir.

4. Ünlü Düşmesi

İkinci hecesinde dar ünlü (ı, i, u, ü) bulunan bazı sözcükler ek aldığında ya da başka sözcükle birleştiğinde bu ünlüyü kaybeder. Soruda sadece düşmeyi bulmak yetmez; düşmenin sebebi de sorulabilir. Üç sebep vardır: çekim eki, yapım eki, birleşme.

a) Çekim eki alırken

Çekim eki sözcüğün anlamını ve yapısını değiştirmez (örn. iyelik eki). İkinci hecesinde dar ünlü olan sözcük ünlüyle başlayan bir çekim eki alınca o dar ünlü düşer.

SözcükEk almış hali
fikirfikri (onun fikri)
kısımkısmı
oğuloğlu
nesilnesli
bağırbağrım
beniz (surat, çehre)benzimiz
gönülgönlüm
burunburnu

İstisnalar (kaideyi bozmayanlar):

  • Bazı sözcüklerde dar ünlü düşmez: umudum (umdum değil), oyunu.
  • İkilemelerde ünlü düşmez: ağız ağıza, burun buruna, oğuldan oğula, devirden devire. Normalde "ağzı" olur ama ikilemede "ağız ağıza" kalır.
  • içeri, dışarı, ileri, şura, bura, ora, yukarı, aşağı ek aldığında sonlarındaki ünlü düşmez: içeride, dışarıdan, ileride, şuradan, burada, orada, yukarıda, aşağıda. "İçerde, ilerde, burda" yanlıştır (yazım yanlışı sorusunda da çıkar).

b) Yapım eki alırken (türetilirken)

Sözcük yapım eki alıp yeni sözcük türetilirken ünlü kaybedebilir. Soru kökünde "hangisinde ünlü düşmesinin sebebi diğerlerinden farklıdır?" şeklinde gelebilir. Bu sözcüklerin hepsi sorularda çıkabilir.

Asıl sözcükTüremiş sözcükNot
kara + -ar-kararmakGeçen yılın zorlanan örneği
çevirmekçevreÖSYM'nin sevdiği sözcük
sızı + -la-sızlamak
buyurmakbuyruk
uyumakuyku
devirmekdevrilmek
kavuşmakkavşakYolların kavuştuğu yer
besi + -le-beslemek
sıyırmaksıyrık
bükülmekbüklüm
ayırmakayrıntı
sarı + -ar-sararmak
yanılmakyanlış
oyun + -a-oynamak
tasarı + -la-tasarlamak
koku + -la-koklamak
ileri + -le-ilerlemek
Dikkat: dilenci ve öğrenci sözcüklerinde düşen ünlü köke değil, yapım ekine aittir: dilen-ici → dilenci, öğren-ici → öğrenci.

c) Birleşme sırasında

Özellikle "etmek, olmak" yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiillerde ve birleşik sözcüklerde görülür.

Ayrı haliBirleşmiş hali
zulüm etmekzulmetmek
seyir etmekseyretmek
kayıt olmakkaydolmak ("kayıt oldum" yanlış)
akis etmekaksetmek
sabır etmeksabretmek
keşif etmekkeşfetmek
kayın anakaynana
pazar ertesipazartesi (e ve r düşer: hem ünlü hem ünsüz düşmesi)
pek iyipeki (i ve y düşer: hem ünlü hem ünsüz düşmesi)

Zor kaynaklarda çıkan iki sözcük:

  • gözyaşlarım: gözyaşı + -larım → ı düşer (çekim eki yüzünden).
  • zeytinyağlı: zeytinyağı + -lı → ı düşer (-lı yapım eki yüzünden).

5. Ünlü Aşınması

Birleşme sırasında, ilk sözcük ünlüyle bitip ikinci sözcük ünlüyle başlarsa yan yana gelen iki ünlüden biri düşer. "İki cambaz bir ipte oynamaz": baskın olan kalır, diğeri gider.

Birleşen sözcüklerSonuçDüşen ünlü
cuma + ertesicumartesie
ne + asılnasıle
bu + aradaburadau
ne + içinniçine
sütlü + aşsütlaçü (ayrıca ş → ç)
güllü + aşgüllaçü (ayrıca ş → ç)
kahve + altıkahvaltıe
Sınav taktiği: Her ünlü aşınması aynı zamanda bir ünlü düşmesidir. Şıklarda "ünlü aşınması" yoksa ve sözcük bu türdense ünlü düşmesini işaretle.

6. Ünlü Türemesi

Bir sözcük ek ya da başka sözcükle birleşirken, ne sözcüğe ne eke ait olan bir ünlü ortaya çıkar. Genellikle tek heceli sözcüklere -cık / -cik eki gelince görülür.

a) -cık / -cik eki ile

  • az + cık → azıcık (ı türedi)
  • genç + cik → gencecik (e türedi)
  • dar + cık → daracık (a türedi)

b) Pekiştirme yapılırken

  • yap yalnız değil → yapayalnız
  • sap sağlam değil → sapasağlam
  • çep çevre değil → çepeçevre
  • güp gündüz değil → güpegündüz
  • düp düz değil → düpedüz

Pekiştirmelerdeki araya giren a / e sesi ünlü türemesidir.

Bölüm 1 Özeti

Ses olayıNe zaman olur?Tipik örnekTuzak
Ünlü daralmasıa/e ile biten fiil + -yor; olumsuzluk -ma/-me + -yor; de-/ye- + ybaşlıyor, gelmiyor, diyenseviyor, bakıyor (yardımcı ünlü); deyip, deyince
Ünlü değişimiSadece ben / sen + -ebana, sanaBaşka sözcükte yok
Ünlü düşmesiÇekim eki, yapım eki, birleşmeburnu, kavşak, kaydolmakumudum, oyunu, ikilemeler, içeride
Ünlü aşınmasıÜnlü + ünlü birleşmede biri düşercumartesi, kahvaltıŞıkta yoksa "ünlü düşmesi"
Ünlü türemesi-cık/-cik, pekiştirmeazıcık, yapayalnız

Video sonu sorusu: "Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlülerle ilgili herhangi bir ses olayına örnek gösterilemez?" — cevabı hoca yorumlarda açıklayacak; özet tabloyla şıkları tek tek tara.

Bölüm 2 — Ünsüzlerle İlgili Ses Olayları

7. Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi)

Sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p — "FıSTıKÇı ŞaHaP") biten sözcüğe yumuşak ünsüzle (b, c, d, g) başlayan bir ek gelince, yumuşak ünsüz sertleşip ç, t, k'ye dönüşür. Hemen her soruda şıklarda yer alır.

  • Neden "benzeşme"? Sert ünsüz, yumuşağı kendi safına çekip kendine benzetir.
  • Neden "sertleşme"? Yumuşak ses sertleşir. Buna asla "yumuşama" deme.
  • Hem çekim eki hem yapım eki alırken olabilir. Eki doğru ayırmak için yapı bilgisi gerekir: Türkçede -gın/-gin, -gan/-gen ekleri vardır; "-kın, -kan" diye ek yoktur.
Ek ayrılmış haliSözcükEk ayrılmış haliSözcük
seç - ginseçkinçalış - dıçalıştı
unut - ganunutkanyaş - cayaşça
sus - gunsuskunçalış - gançalışkan
2015'de2015'teküs - düküstü
bit - dibitti4'de4'te
bit - gibitkidilek - cedilekçe
ses - deşsesteşas - gıaskı
cep - decepteyapış - ganyapışkan

Sayılarda: Ek, sayının okunuşuna göre gelir. 2015 → "beş" sert bittiği için 2015'te; 4 → "dört" → 4'te. Yazıyla ya da rakamla yazmak bir şey değiştirmez.

"Bitti" tuzağı: İki t var diye ünsüz ikizleşmesi sanma. bit- + -di (görülen geçmiş zaman) → d sertleşip t olmuş. Dışarıdan gelen ses yok, bu bir benzeşmedir.

Benzeşme olmayan durumlar

  • Kurala uymamak yazım yanlışıdır: "sevinçden, mutfakda" değil sevinçten, mutfakta.
  • Kök halindeki sözcüklerde iki sert ünsüzün yan yana olması tesadüftür, benzeşme değildir: hasta, biftek, pasta, defter. Benzeşme için sözcük + ek gerekir.
  • -cağız, -gil, -gen ekleri kurala her zaman uymaz: çocukcağız, Mehmetgil, beşgen, dörtgen → benzeşme yok.

8. Ünsüz Yumuşaması (Ünsüz Değişimi)

Sonu p, ç, t, k ile biten sözcüğe ünlüyle başlayan bir ek gelince bu ünsüzler yumuşayarak b, c, d, ğ (g) olur. Kodlama: "KeTÇaP". Testlerde "ünsüz değişimi" adıyla da geçer, ikisi aynı şeydir.

Ek ayrılmış haliSözcükEk ayrılmış haliSözcük
yurt - uyurdugüç - ügücü
kanat - ıkanadıak - arağar (saç ağarmak)
bilek - ibileğiat - ımadım
geç - ikgecikmekyut - umyudum
renk - irengigit - ipgidip
Psikoloğa, diyaloğa sözcüklerinde yumuşama yoktur. Sözcükler "psikolog, diyalog"tur; g'nin ğ'ye dönüşmesi yumuşama sayılmaz, çünkü sözcük p, ç, t, k ile bitmiyor. (Derece hedefleyenler için.)

Yumuşamaya aykırılık (yumuşama olmayan durumlar)

Sonu p, ç, t, k ile bitip ünlü aldığı halde yumuşamayan sözcüklere ünsüz yumuşamasına aykırılık denir.

  • Yabancı kökenli sözcükler: tabiatı, milletin, hürriyeti, ahlakın, edebiyatı, evrakı, hukukun, ittifaka.
  • Bazı tek heceli sözcükler: seti ("sede" değil), aşkım, çöpü, içi, sütü, maçı, saçım.
  • Özel isimler: Yumuşama konuşmada olur ama yazıda gösterilmez: Zonguldak'a, Tokat'ı, Buket'in, Karabük'e (konuşurken "Zonguldağa", "Tokadı" diye söylenebilir).

Yapım eki mi, çekim eki mi?

Soru "hangisinde yumuşamanın sebebi diğerlerinden farklıdır?" diye gelebilir.

Yapım eki alırkenÇekim eki alırken
yut - um → yudum (fiilden isim)kulak - ı → kulağı
yet - ek → yedeksayaç - ı → sayacı
çok - al → çoğalmakçorap - ı → çorabı
geç - ik → gecikmekyurt - u → yurdu

9. Ünsüz Düşmesi

Sonu k ile biten bazı sözcükler -cık / -cik, -l gibi özel ekleri alınca sondaki k düşer.

Ek ayrılmış haliSözcükEk ayrılmış haliSözcük
küçük - cükküçücükyüksek - lyükselmek
eksik - leksilmekalçak - lalçalmak
sağlık - caksağlıcak(la)çabuk - cakçabucak
alçak - cıkalçacıkufak - lufalmak
yamuk - lyamulmakminik - cikminicik
yumuşak - cıkyumuşacıkseyrek - lseyrelmek

Bunlarda da ünsüz düşmesi var (derece için):

  • ad + daş → adaş (d düştü)
  • kalk + dır → kaldırmak (k düştü)
  • küçük + mse → küçümsemek (k düştü)
  • gel + tir → getirmek (l düştü)
  • Birleşik sözcüklerde: üst + teğmen → üsteğmen, ast + teğmen → asteğmen (bir t düştü)
Hem ünlü hem ünsüz düşmesi: yeşil + er → yeşermek, kızıl + ar → kızarmak. Testlerde karşına çıkar.

10. Ünsüz Türemesi (Ünsüz İkizleşmesi)

Arapçadan geçen bazı sözcükler ünlüyle başlayan ek alınca ya da yardımcı fiille kullanılınca sondaki ünsüz ikizleşir.

  • Ek alınca: had - i → haddi, tıp - ın → tıbbın (burada ayrıca yumuşama da var), zam - ı → zammı, zan - ı → zannı (zannımca)
  • etmek, olmak, eylemek, kılmak yardımcı fiilleriyle:
Ayrı haliBirleşmiş hali
af etmekaffetmek
his etmekhissetmek
ret etmekreddetmek
zan etmekzannetmek
sır olmaksırrolmak
hal olmakhallolmak
zem etmekzemmetmek (hocanın yorumlara bıraktığı soru: anlamına bak)

Yazım bağlantısı: Birleşik fiilde ünlü düşmesi ya da ünsüz türemesi varsa sözcük bitişik yazılır: affetmek (f türedi), seyretmek (i düştü).

Karıştırma: türeme olmayan çift ünsüzler

Aynı iki ünsüz sözcüğün içinde zaten yan yanaysa ya da biri kökte biri ekteyse türeme yoktur.

SözcükNeden türeme yok?
bittibit- + -di: benzeşme var, dışarıdan t gelmedi
sessiz / hissiz-sız/-siz yapım eki; s kökte, s ekte
bıkkınbık- + -gın: benzeşme var
özelliközel + -lik: iki l tesadüf
teşekkür, millet, kuvvetKök halinde; çift ünsüz zaten sözcüğün içinde

Karşılaştır: hissiz (türeme yok) ↔ hissi, hissim (his + i / im → türeme var).

11. N–M Değişimi (N–B Çatışması)

Dudak ünsüzü b, kendinden önceki n'yi m'ye çevirir. Buna dudak ünsüzü benzeşmesi ya da n–m değişimi denir.

  • sakla(n)baç → saklambaç, ka(n)bur → kambur, ca(n)baz → cambaz
  • sü(n)bül → sümbül, cı(n)bız → cımbız, çe(n)ber → çember
İstisna: Özel isimlerde ve birleşik sözcüklerde n–m değişimi olmaz: İstanbul, binbaşı, onbaşı, Zeytinburnu, Safranbolu, sonbahar.

12. Kaynaştırma Ünsüzleri

Ünlüyle biten sözcüğe ünlüyle başlayan ek gelince araya y, ş, s, n girer. Kodlama: "YAŞaSıN" (yalnız ünsüzler alınır).

HarfÖrnekler
ysoba-y-a, su-y-u
şiki-ş-er, yedi-ş-er
sbaba-s-ı, kuzu-s-u
no-n-u, bu-n-a, araba-n-ın
  • Aykırı durum: Kaynaştırma ünsüzü bazen ünlü ile ünsüz arasına da girer: kısa-y-dı, şu-n-da, bu-n-dan, sizinki-n-den, o-n-dan, araba-y-la.
  • Kaynaştırma YOK: beş + er → beşer, altmış + ar → altmışar, yetmiş + er → yetmişer. Sözcük zaten ünsüzle bitiyor, dışarıdan ses gelmedi. (İki-ş-er ile karıştırma.)
  • -n iyelik ekiyle karıştırma: Sözcüğün başına "senin" getirebiliyorsan n iyelik ekidir, kaynaştırma değildir. "Efe kolunu kırdı" → (senin) kol-u-n; "Annenin çantası" → (senin) anne-n.

13. Ulama

Ünsüzle biten sözcükten sonra ünlüyle başlayan sözcük gelince okurken ses bir sonrakine bağlanır.

  • "Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak" → yurdumu-nüstünde, tüte-nen, so-nocak
  • "Çıkar aheste" → çıka-raheste
  • "Mazlumun ahı" (Mehmet Akif Ersoy) → mazlumu-nahı
Noktalama işareti varsa ulama olmaz: "Ahmet, eve gitti." / "Sevgi, ayvaları topladı." — virgül sesin bağlanmasını keser.

14. Büyük Ünlü Uyumu (BÜU)

Çok heceli sözcüklerde tüm ünlüler ya kalın (a, ı, o, u) ya ince (e, i, ö, ü) olmalıdır.

  • Uyar: öğ-ret-men (ince-ince-ince), ko-mu-tan (kalın-kalın-kalın), ka-nar-ya, sev-gi-miz
  • Uymayan sözcükler: ana → anne, alma → elma, karındaş → kardeş, kangı → hangi
  • Tek heceli (aşk, ben, kurt) ve birleşik sözcüklerde (bilgisayar, kütüphane) BÜU aranmaz.

BÜU'yu bozan ekler: -yor, -gil, -ken, -daş, -ki, -leyin, -ımtırak

EkÖrnekEkÖrnek
-yorgeliyor-kisabahki
-gilbabamgil-leyinakşamleyin
-kenkoşarken-ımtırakyeşilimtırak
-daşmeslektaş

15. Küçük Ünlü Uyumu (KÜU)

Kural 1: Düz ünlüden (a, e, ı, i) sonra yine düz ünlü gelir.

  • çi-çek-çi-lik → düz-düz-düz-düz → uyar
  • sev-gi-siz-lik-te → hepsi düz → uyar

Kural 2: Yuvarlak ünlüden (o, ö, u, ü) sonra ya dar yuvarlak (u, ü) ya da düz geniş (a, e) gelir.

  • doğ-ru-luk → o, sonra u, sonra u (dar yuvarlak) → uyar
  • bo-ya → o, sonra a (düz geniş) → uyar

Heceleri tek tek kontrol et. -yor eki KÜU'yu her zaman bozar: geliyorum, sevmiyorum, bakıyorum.

Bölüm 2 Özeti

Ses olayıKuralÖrnekTuzak / istisna
Ünsüz benzeşmesiSert ünsüz + b, c, d, g ile başlayan ek → ç, t, kseçkin, cepte, 2015'tebitti benzeşmedir; hasta, defter kök; beşgen, Mehmetgil
Ünsüz yumuşamasıp, ç, t, k + ünlü → b, c, d, ğyurdu, gecikmek, adımpsikoloğa; yabancı sözcük, tek heceli, özel isim
Ünsüz düşmesik + -cık, -l → k düşerküçücük, yükselmekadaş, getirmek, üsteğmen; yeşermek (iki düşme)
Ünsüz türemesiArapça sözcük + ünlü / etmek, olmakhaddi, affetmeksessiz, bıkkın, millet: türeme yok
N–M değişimin + b → m + bsaklambaç, çemberİstanbul, sonbahar
KaynaştırmaÜnlü + ünlü arasına y, ş, s, nsuyu, ikişer, babasıbeşer yok; -n iyelik eki (senin)
UlamaÜnsüz + ünlü okumada bağlanıryurdumun üstündeNoktalama varsa yok
BÜUHepsi kalın ya da hepsi inceöğretmenanne, elma; -yor, -ken, -ki… bozar
KÜUDüz → düz; yuvarlak → dar yuvarlak / düz genişdoğruluk, boya-yor her zaman bozar

Video sonu sorusu: "Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ayraç içinde belirtilen ses olayı yoktur?" — cevabı hoca yorumlarda açıklayacak. 2. gün: ses bilgisi soru çözümü.